İnsan hakları, tıp etiği ve dinî yaklaşımların kesişim kümesinde yer alan konulardan biri de cinsiyet kimliği ve transseksüelliktir. Bireyin doğuştan sahip olduğu biyolojik cinsiyeti ile hissettiği psikolojik kimlik arasındaki uyumsuzluk ve bu doğrultuda cinsiyet değiştirme ameliyatı/süreci geçirmesi, İslam fıkhında detaylıca ele alınmıştır. Peki, transseksüellik ve cinsiyet değiştirmek günah mı?
1. Yaratılış İlkesi ve Fıtrat
İslam inancına göre insan, Allah tarafından en güzel biçimde (ahsen-i takvim) ve hikmetli bir düzen içerisinde erkek veya dişi olarak yaratılmıştır. Kur'an-ı Kerim'de Nisa Suresi 119. ayette, şeytanın insanoğluna yaklaşımını anlatırken fıtratı bozma çabalarına dikkat çekilir:
"Onlara mutlaka emredeceğim de Allah'ın yarattığını değiştirecekler..."
Bu ayet ve benzeri fıkhi temeller çerçevesinde, sağlıklı bir insanın sırf kendi isteği, hevesi veya cinsiyet beğenmezliği nedeniyle vücudunda kalıcı ve köklü değişiklikler yapması fıtratı bozmak olarak değerlendirilir ve dinen yasak (haram) kabul edilir.
2. Tıbbi Anormallikler ve Hünsâ (Çift Cinsiyetlilik) Durumu
İslam fıkhında cinsiyet konusuna yaklaşırken doğuştan gelen biyolojik durumlar ile sonradan oluşan psikolojik uyumsuzluklar ayrı kategorilerde değerlendirilir:
Tıbbi Olarak Doğuştan Gelen Durumlar (Hünsâ / Interseks): Bir insanın doğuştan hem erkek hem kadın organlarına sahip olması (hünsâ-i müşkil) veya genetik/tıbbi olarak hormon ve organ anomalileri bulunması durumunda, tıp uzmanlarının yapacağı tetkiklerle baskın olan cinsiyetin belirlenmesi ve anomalinin düzeltilmesi caiz hatta tedavi olarak kabul edilmiştir.
Ruhsal Uyumsuzluk ve Cinsiyet Değiştirme: Biyolojik olarak tamamen sağlıklı bir erkeğin veya kadının, ruhsal olarak kendini karşı cinse ait hissetmesi (transseksüellik) nedeniyle ameliyatla cinsiyet değiştirmesi, İslam âlimleri ve fıkıh kurulları tarafından fıtrata müdahale olarak değerlendirilmiş ve caiz görülmemiştir.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) döneminde kadınlaşmaya çalışan erkeklere veya erkekleşmeye çalışan kadınlara karşı uyarılar rivayet edilmiştir. Örneğin Sahih-i Buhârî'de, Hz. Peygamber’in kadınlaşmaya özenen erkeklere ve erkekleşmeye özenen kadınlara lanet ettiği (nehyettiği) yer alır.
3. Büyük İslam Âlimlerinin ve Diyanet'in Görüşleri
Diyanet İşleri Başkanlığı Fetvaları: Din İşleri Yüksek Kurulu, cinsiyet değiştirme ameliyatlarını şu şekilde sınıflandırır: Doğuştan gelen ve tıbben her iki cinsiyetin özelliklerini taşıyan (interseks) kişilerin durumunun tıbbi yöntemle netleştirilmesi tedavi kapsamında caizdir. Ancak psikolojik olarak karşı cinse özenme, cinsiyetten hoşnut olmama veya transseksüel yönelimler sebebiyle kendi iradesiyle yapılan cinsiyet değiştirme ameliyatları dinen kesin olarak haramdır.
İslam Hukuku Komisyonları: Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi ve benzeri kurulların kararlarında da, cinsiyetin zorunlu tıbbi bir gerekçe (doğuştan gelen fiziksel bozukluk) olmaksızın cerrahi yolla değiştirilmesinin dinen geçerli ve helal olmadığı vurgulanmıştır. Kişi hukuki ve fıkhi olarak doğduğu cinsiyetin yükümlülükleriyle sorumlu kalmaya devam eder.